Að virkja, já, en til hvers?

Orkunýting er ekki markmið í sjálfu sér, heldur verkfæri til að ná ákveðnum markmiði (markmiðum?), og því ætti umræðan fyrst og fremst að snúast um markmiðin, en fer allt of oft að snúast um kostnað og önnur tæknileg atriði.

Ný orkuverkefni eru gjarnan réttlæt með því að vísa í orkuskipti hefur stærsti hluti orkunnar sem hefur verið virkjað á síðustu árum verið nýtt í ýmsa starfsemi sem hefur ekkert með orkuskipti að gera, svo sem gagnaver, fiskeldi og annað álíka. Fyrir utan rafvæðingu fólksbílaflotans sem er komin nokkuð vel á veg virðast hvorki stjórnvöld né fyrirtæki vera með trúverðuga áætlun um það hvernig orkuverkefni framtíðarinnar eigi að nýtast til að draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og þar með losun gróðurhúsalofttegunda.

Skip, flugvélar vörubílar og rútur ganga enn að langstærstum hluta fyrir olíu og uppbygging nýrra atvinnugreina svo sem ferðaþjónustu og fiskeldi kalla á enn meiri olíunotkun í framtíðinni. Ný orkuverkefni sem nýtast ekki til orkuskipta draga þannig ekki úr þörfinni á olíu heldur gera okkur þvert á móti enn háðari olíu. Þau gera okkur um leið enn erfiðara fyrir að ná loftslagsmarkmiðum.

Áætlanir um orkuþörf í framtíð, eins og Raforkuspá Landsnets, byggja á afar hæpnum forsendum. Þær gera ráð fyrir að hægt verði skipta út allri olíunotkun í flugi og siglingum fyrir innlendan orkugjafa á aðeins nokkrum áratugum, án þess að draga úr flugumferð og siglingum, og jafnvel samhlíða því að auka slíkri umferð. Samt hefur enginn hugmynd um hvernig eigi að framkvæma slíkt afrek.

Framleiðsla á rafeldsneyti fyrir flugið kallar til dæmis á miklar fjárfestingar og það er nokkuð ljóst að rafeldsneyti mun kosta töluvert meira en hefðbundið þotueldsneyti, en hvergi er spurt hver eigi að borga mismuninn. Ef ætlunin er að láta flugfélög velta kostnaðinn út í miðaverðið, mun eftirspurn eftir flugi þá ekki dragast saman? Og til hvers þarf þá alla þessa orku? Ef ætlunin er að láta landsmenn niðurgreiða framleiðsluna, hvernig á að sannfæra þá sem fljúga sjaldan, annað hvort af umhverfislegum eða efnahagslegum ástæðum, til að niðurgreiða sólarstrandarferð nágrannans (og Íslandsferð ferðamannsins)?

Það virðist ríkja trú um að nóg sé að framleiða gommu af raforku til að öll þessi vandamál leysist af sjálfum sér. Þessar gölluðu raforkuspár eru síðan notaðar til að réttlæta ný orkuverkefni sem enda, eins og áður er sagt, allt of gjarnan í starfsemi sem hefur ekkert með orkuskipti að gera. Þetta er synd, því þjóðfélag sem er ríkt af endurnýjanlegri orku eins og Ísland gæti orðið leiðandi í þróun á nýjum lausnum svo sem aukin skilvirkni og notkun lágkolefnisorkugjafa í flugi og siglingum. Eyþjóð sem liggur langt frá meginlandinu á allt undir því að áfram verði hægt að flytja fólk og vörur yfir hafið þegar olíunni fer að skorta.

Átök í Miðausturlöndum og stríðið í Úkraínu minna okkur á það gæti gerst hvenær sem er, og þá verður ekki gott að vera búin að afhenda gagnaverum og fiskeldisstöðvum alla raforkuna orkuna okkar þrjátíu ár fram í tímann. Gildir þá einu hvort um vindorku eða aðra orku er að ræða.