Hvað sparast á því að hjóla?

Kostnaðurinn sem fylgir því að eiga og reka fólksbíl getur reynst íslenskum heimilum mjög íþyngjandi. Þótt flestir hugsi fyrst og fremst um eldsneytisverð þá samanstendur raunverulegur kostnaður við bílaeign af mörgum liðum. Innkaup, vextir af bílaláni, tryggingar, bifreiðagjöld, bílastæðagjöld, kílómetragjald, bifreiðaskoðun, viðhald, viðgerðir og verðrýrnun – útgjöld sem geta numið fleiri tugum milljóna króna yfir líftíma bílsins.

Tölfræði FÍB sýnir að rekstrarkostnaður meðalstórs bensínbíls nemur að meðaltali um 162.000 krónum á mánuði og eldsneytiskostnaðurinn sjálfur er aðeins um 11% af þeirri upphæð.

Bíllaus lífsstíll jafngildir allt að 40% launahækkun

Samkvæmt tölum Hagstofu er miðgildi launa 728.000 krónur á mánuði eða 538.000 krónur útborgaðar, sem þýðir að bíleigandi á slíkum launum þarf að ráðstafa um 30% af sínum launatekjum í bílakostnað. Við kaupum bíl til að geta farið í vinnuna, og svo förum við í vinnuna til að geta borgað bílinn. Til samanburðar sýna tölur Hagstofu að íslensk heimili eyða að meðaltali 15% af sínum tekjum í mat og drykk og 30% í húsnæði.

Hjá manneskju á lágmarkslaunum er blóðtakan enn meiri. Miðað við 394.000 krónur útborgaðar á mánuði þarf bíleigandinn að eyða 40% af sínum launatekjum í bílakostnað. Með öðrum orðum getur bíllaus lífsstíll samsvarað launahækkun upp á 30-40% fyrir þorra fullvinnandi Íslendinga, svo ekki sé talað um þá sem vinna hlutastörf eða eru án atvinnu.

Í þennan útreikning vantar auðvitað kostnaðinn við að kaupa og reka hjól, ásamt kostnaði við að nota almenningssamgöngur og/eða bílaleigur þegar hjólið hentar ekki, en jafnvel þegar sá kostnaður er tekinn með í reikninginn getur sparnaðurinn numið 20-35% af launatekjum.

Falinn kostnaður: verðrýrnun

Verðrýrnun er kostnaður sem flestir ökumenn sjá aldrei vegna þess að þeir greiða hann ekki beint, en hver ekinn kílómetri og hver dagur sem líður dregur úr endursöluverði ökutækisins. Ný ökutæki tapa verðgildi hratt á fyrstu árum, sem gerir verðrýrnun að stærsta einstaka kostnaðarliði fyrir marga ökumenn.

Hver ferð á hjóli í stað bíls sparar því ekki aðeins eldsneyti, hún dregur einnig úr sliti og hjálpar til við að varðveita verðmæti ökutækisins.

Orkukostnaður rafbíla lægri en hár heildarkostnaður

Rekstrarkostnaður rafbíls er aðeins lægri þökk sé lægra orkuverði en þar sem aðrir kostnaðarliðir eru mjög svipaðir er rekstrarkostnaður rafbíls aðeins 9% lægri (146.000 á mánuði). Þar að auki eru rafbílar enn sem komið er aðeins um 13% af fólksbílaflotanum.

Það er þó vert að nefna að eldsneytisverð er mun sveiflukenndara en raforkuverð enda ákvarðast það af heimsmarkaðsverði sem við höfum enga stjórn á. Bensínverð gæti til dæmis hækkað skyndilega á næstu mánuðum ef Hormússundið helst lokað og þá gæti munur á rekstrarkostnaði bensín- og rafmagnsbíla aukist. Þar að auki var virðisaukaskattur á eldsneyti lækkaður tímabundið fram til 31. ágúst (úr 24% niður í 11%) og að öllu óbreyttu mun eldsneytisverð hækka í september af þeim sökum.

Hjólavæn samgöngustefna eykur fjárhagslegt öryggi heimilanna

Ekkert lát er á verðbólgunni og áframhaldandi átök í Mið-Austurlöndum og Úkraínu gætu leitt til enn frekari verðbólgu, ekki síst þegar kemur að eldsneytisverði, og atvinnuleysi er að aukast, sem leiðir af sér versnandi fjárhagsstöðu hjá þeim einstaklingum sem um ræðir.

Aðgerðir sem miða að því að gera fólki auðveldara fyrir að tileinka sér aðra ferðamáta en einkabílinn gætu því stóraukið fjárhagslegt öryggi landsmanna auk þess að draga úr ýmsum öðrum vanda, svo sem umferðartöfum, umferðarslysum, háum kostnaði við vegagerð, lífsstílssjúkdómum, svifryksmengun og losun koltvísýrings sem veldur óafturkræfum loftslagsbreytingum.

Tilvalinn valkostur fyrir þá sem kjósa að láta reyna á bíllausa lífsstílinn er gamla góða reiðhjólið, sem nú á dögum er fáanlegt í tveimur útgáfum: annars vegar 100% vöðvadrifið eða í „tvinnútgáfu“ með rafmótor til aðstoðar. Á rafhjóli getur meðalmanneskja auðveldlega hjólað 10 km leið í vinnuna, skólann eða hvert sem henni sýnist með mjög lítilli áreynslu og án þess að svitna.

Það er þó ekki nauðsynlegt að losa sig að öllu leyti við bílinn til að njóta ávinnings af hjólaferðunum. Það að skipta aðeins hluta af akstrinum út fyrir hjólreiðar – eða losa sig alveg við annan bílinn á þeim heimilum þar sem þeir eru tveir – getur sparað manni frá hálfri milljón og upp í tvær milljónir á ári.

Lengra líf í kaupbæti

Fjárhagslegt öryggi er eitt, en heilsa og lífslíkur skipta ekki síður máli. Það vill svo til að hófleg líkamleg hreyfing dregur stórlega úr hættu á ýmsum sjúkdómum. Rannsókn á heilsu Hollendinga hefur til dæmis leitt í ljós að hjólamenning þeirra kemur í veg fyrir 6500 dauðsföll á ári og eykur lífslíkur þeirra um 6 mánuði að meðaltali.

Í annarri rannsókn frá Frakklandi komust höfundar að þeirri niðurstöðu að hver kílómetri sem er farinn á hjóli sparar franska heilbrigðiskerfinu eina evru. Ef við heimfærum þessa tölu á Ísland og gefum okkur að hver Íslendingur myndi hjóla 5 km á dag, þá er um að ræða sparnað upp á 80 milljarða króna á ári (til samanburðar mun nýr Landspítali kosta um 200 milljarða).

En hvað með veðrið?

Meðal þeirra ranghugmynda sem heyrast þegar kemur að hjólreiðum er sú kenning að Íslendingar vilji eða geti ekki hjólað af veðurfarslegum ástæðum. Samt sem áður sýna skoðanakannanir ítrekað að þegar íbúar á höfuðborgarsvæðinu eru spurðir „Hvað þarf til þess að þú hjólir oftar“ eru aðeins 8% svarenda sem nefna veðurfar. Með öðrum orðum, 92% íbúa telja veðurfarið vera nógu gott til að þeir geti sinnt erindum sínum á hjóli.

Rigning og kuldi hafa heldur ekki komið í veg fyrir að hjólreiðar hafi orðið vinsælar í ýmsum borgum Norður-Evrópu: í Oulu í Norður-Finnlandi eru 20% ferða farnar á hjóli þrátt fyrir allt að 30 stiga frost og snjókomu á veturna, og í Kaupmannahöfn hjóla 50% borgarbúa í vinnuna þrátt fyrir að úrkoma og vindstig þar séu á pari við það sem við eigum að venjast í Reykjavík.

Boltinn er hjá stjórnvöldum

En til þess að reiðhjólið verði aðlaðandi valkostur fyrir sem flesta þurfa ýmsir hlutir að vera í lagi og þar gegna stjórnvöld lykilhlutverki, bæði á sveitarstjórnarstiginu og á Alþingi. Mest liggur á að bæta innviði og þjónustu fyrir hjólandi umferð (fleiri og öruggari hjólastígar, öruggari vegamót, betri vetrarþjónusta) og styrkja framboð af öðrum ferðamátum sem geta reynst mikilvæg viðbót þegar hjólið hentar (almenningssamgöngur, deilibílar, sendibílaleigur, nytjahjól, rafskútur, smábílar).

Ef stjórnvöldum er alvara með að vilja tryggja velferð, lífsgæði og fjárhagslegt öryggi borgaranna er löngu kominn tími á að spýta í lófana og hanna metnaðarfulla samgöngustefnu sem setur samgönguhjólreiðar í algjöran forgang.